Skip to content

Uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) w aplikacji firmowej

BezpieczeństwoProjekty IT
Uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) w aplikacji firmowej

Uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) to logowanie hasłem plus drugi, niezależny składnik, na przykład kod z telefonu albo klucz sprzętowy. Samo skradzione hasło nie otwiera wtedy konta. Hasła wyciekają i da się je zgadnąć, a drugi składnik jest dużo trudniej zdobyć.

MFA szczególnie potrzebują systemy należące do firm z branż regulowanych, takich jak ochrona zdrowia, finanse i instytucje państwowe. To tam brak drugiego składnika potrafi skończyć się karą regulatora. A jednak wiele takich aplikacji go nie ma, choć dodanie MFA do działającego logowania to kilka godzin pracy programisty i testera. Z mojego doświadczenia zamawiający często nie wiedzą, że w ich branży MFA bywa wymogiem. Zdarza się też, że MFA formalnie jest, ale działa tylko w przeglądarce, a aplikacja mobilna loguje się bez niego, albo kod przychodzi SMS-em, który da się przejąć.

Piszę dla właścicieli i dyrektorów firm z ochrony zdrowia, finansów i instytucji oraz dla dostawców SaaS dla nich, którzy zamawiają albo prowadzą aplikację z danymi klientów. Technikalia opisuję prostym językiem, więc nie musisz ich znać. Zobaczysz, za co regulatorzy nałożyli kary, kogo obejmują przepisy i o co zapytać wykonawcę, żeby MFA w Twojej aplikacji rzeczywiście chroniło.

W Poldevs stosujemy MFA w systemach, z których korzystamy, i wdrażamy je tam, gdzie dane są wrażliwe lub ważne dla klienta, w aplikacjach webowych i mobilnych. Szerzej o zabezpieczeniach piszę w artykule o bezpieczeństwie aplikacji webowych.

Co to jest uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA)?

Uwierzytelnianie wieloskładnikowe to potwierdzanie tożsamości użytkownika co najmniej dwoma różnymi rodzajami składników: czymś, co zna (hasło, PIN), czymś, co ma (telefon z aplikacją, klucz sprzętowy) albo czymś, czym jest (odcisk palca, twarz). Dzięki temu samo hasło nie otwiera konta. Wytyczne amerykańskiego instytutu standardów NIST wymagają uwierzytelniacza wieloskładnikowego albo połączenia dwóch osobnych czynników (NIST, SP 800-63B-4, 2025).

Nazwy bywają mylone. Uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA) to MFA z dokładnie dwoma składnikami, a MFA oznacza dwa lub więcej. Hasło i pytanie pomocnicze nie tworzą 2FA, bo oba są wiedzą. „Weryfikacja dwuetapowa” bywa używana jako synonim, więc przy zamawianiu aplikacji nazwij wprost, jakiego drugiego składnika oczekujesz.

Wykonawcy odwołują się do standardu OWASP ASVS 5.0.0 (lista weryfikowalnych wymagań bezpieczeństwa aplikacji). Poziom 2, który OWASP wskazuje jako cel dla większości aplikacji, wymaga MFA przy dostępie do aplikacji, a poziom 3 dla najbardziej wrażliwych danych dodatkowo klucza sprzętowego odpornego na wyłudzanie (OWASP, ASVS 5.0.0, rozdział V6).

Jak działa MFA w aplikacji webowej i mobilnej, od logowania do bazy danych?

MFA to dodatkowy krok między sprawdzeniem hasła a wpuszczeniem użytkownika. Przeglądarka albo aplikacja mobilna wysyła dane do serwera aplikacji (jej interfejsu, czyli API), serwer sprawdza drugi składnik na podstawie danych z bazy i dopiero wtedy daje dostęp. Decyzję podejmuje serwer, a urządzenie użytkownika jedynie przekazuje odpowiedź. Przepływ wygląda tak:

Logowanie z MFA krok po kroku:

  • krok 1: przeglądarka albo aplikacja mobilna wysyła login i hasło do API
  • krok 2: API sprawdza hasło w bazie danych i to, czy konto ma włączone MFA
  • krok 3: jeśli ma, użytkownik jeszcze nie wchodzi do aplikacji, bo API prosi o drugi składnik
  • krok 4: użytkownik podaje kod z aplikacji, potwierdza kluczem sprzętowym albo odblokowuje klucz dostępu w telefonie
  • krok 5: API sprawdza drugi składnik po stronie serwera i ogranicza liczbę prób
  • krok 6: dopiero teraz użytkownik dostaje dostęp, a zdarzenie trafia do dziennika zdarzeń

W bazie leżą dane do sprawdzenia drugiego składnika: sekret generatora kodów (TOTP, kody zmieniające się co 30 sekund), kody zapasowe i klucze publiczne kluczy sprzętowych. ASVS wymaga, żeby każdy kod dało się użyć jednokrotnie, a kody zapasowe były przechowywane w formie skrótów (OWASP, ASVS 5.0.0, rozdział V6).

Przy kluczu sprzętowym (FIDO2) klucz prywatny zostaje w urządzeniu, a serwer przechowuje klucz publiczny (OWASP, Multifactor Authentication Cheat Sheet).

Pułapką jest MFA w jednym kanale: formularz w przeglądarce ma drugi składnik, a aplikacja mobilna lub integracja loguje się starszą ścieżką bez niego. Każda ścieżka logowania musi wymagać MFA, bo drugi składnik, który da się ominąć żądaniem wysłanym wprost do API, jest pozorny.

Co jest inne w aplikacji mobilnej?

W aplikacje mobilne serwer i baza działają tak samo, zmienia się to, co dzieje się w telefonie. Klucz dostępu (passkey) zapisany w telefonie potwierdza się odblokowaniem urządzenia, jest powiązany z konkretną aplikacją lub stroną i odporny na wyłudzanie, co opisują Apple i Google (Apple, Passkeys).

Samo odblokowanie aplikacji odciskiem palca jest kontrolą po stronie telefonu, którą serwer musi powtórzyć, a biometria ma korzystać z mechanizmów systemu i mieć zapasową metodę, na przykład PIN (OWASP, Mobile Application Security Cheat Sheet). NIST dopuszcza biometrię jako czynnik aktywujący uwierzytelniacz w rozwiązaniach MFA.

Po zalogowaniu aplikacja trzyma token dostępu zamiast hasła: OWASP zaleca przechowywać go w systemowych magazynach (Keychain na iOS, Keystore na Androidzie), używać tokenów odwoływalnych i wymagać ponownego uwierzytelnienia przy wrażliwych operacjach, takich jak zmiana hasła lub danych płatniczych (OWASP, Mobile Application Security Cheat Sheet). Przy zmianie telefonu token i klucz zostają na starym urządzeniu, więc potrzebny jest sposób odzyskania dostępu, który nie omija MFA, na przykład jednorazowe kody zapasowe wydane przy konfiguracji.

W rozwiązaniach, które wdrażamy w Poldevs, jedną z warstw ochrony przy zmianie numeru telefonu jest rozpoznawanie adresu IP: użytkownik loguje się aktualnym telefonem i dopiero wtedy zmienia numer na nowy, a system za każdym razem rozpoznaje adres IP logowania i nie pozwoli zmienić numeru z nowego adresu. Dzięki temu włamywacz nie zmieni numeru na własny. To jedna z warstw ochrony: adres IP łatwo się zmienia, na przykład w sieci komórkowej albo przy korzystaniu z VPN, więc działa razem z pozostałymi zabezpieczeniami.

Jedno API sprawdza drugi składnikSchemat logowania z MFA. Dwa wejścia, przeglądarka i aplikacja mobilna, łączą się w jedną linię do tego samego API, największego węzła grafiki. Strzałki: 1 login i hasło do API, 3–4 prośba o drugi składnik i odpowiedź użytkownika (przerywana linia w obie strony), 2 sprawdzenie danych w bazie, 5 sprawdzenie drugiego składnika po stronie serwera, 6 dostęp dopiero po MFA (wyróżniona strzałka). Wniosek: decyzję podejmuje serwer, a oba kanały przechodzą tą samą drogą.PrzeglądarkaAplikacja mobilnaAPI13–42Baza6Dostęp po MFA5Jedno API sprawdza drugi składnikSchemat logowania z MFA. Dwa wejścia, przeglądarka i aplikacja mobilna, łączą się w jedną linię do tego samego API, największego węzła grafiki. Strzałki: 1 login i hasło do API, 3–4 prośba o drugi składnik i odpowiedź użytkownika (przerywana linia w obie strony), 2 sprawdzenie danych w bazie, 5 sprawdzenie drugiego składnika po stronie serwera, 6 dostęp dopiero po MFA (wyróżniona strzałka). Wniosek: decyzję podejmuje serwer, a oba kanały przechodzą tą samą drogą.PrzeglądarkaAplikacja mobilna13–4API52Baza6Dostęppo MFA

Co daje MFA i czy każda firma go potrzebuje?

MFA zamyka najczęstszą drogę wejścia do konta, czyli wyłudzone, wyciekłe lub zgadnięte hasło, dlatego rekomenduję je obowiązkowo dla administratorów i kont z danymi osobowymi lub finansowymi, a dla pozostałych użytkowników od pierwszej wersji aplikacji. OWASP nazywa MFA zdecydowanie najlepszą obroną przed większością ataków na hasła (OWASP, Authentication Cheat Sheet), a Microsoft w badaniu z 2023 r. oszacował spadek ryzyka przejęcia konta o 99,22% (Meyer i in., 2023).

Liczba pochodzi z obserwacji kont Microsoft Azure Active Directory z podejrzaną aktywnością (przy kontach z wyciekłymi danymi logowania spadek wyniósł 98,56%), więc to wynik dla badanej próby. Dla Twojej aplikacji dokładna liczba będzie inna. MFA bardzo mocno zmniejsza ryzyko przejęcia konta, ale go nie zeruje. Prosty serwis bez kont i bez danych wrażliwych nie ma czego chronić drugim składnikiem, a z mojego doświadczenia klienci najczęściej nie wdrażają MFA w aplikacjach biznesowych, choć to one trzymają dane, o które zapytałby regulator.

Porada 1:

Zaplanuj MFA w pierwszej wersji aplikacji, nawet jeśli włączysz je najpierw administratorom. Dobudowywanie drugiego składnika do gotowego systemu dotyka logowania, aplikacji mobilnej, integracji i odzyskiwania konta jednocześnie.

Którą metodę MFA wybrać do aplikacji?

Dla większości aplikacji rekomenduję kody z aplikacji uwierzytelniającej (TOTP) jako metodę podstawową, kody zapasowe do odzyskiwania dostępu i klucz sprzętowy lub klucz dostępu (FIDO2) dla administratorów. SMS zostaw jako wyjątek z udokumentowaną akceptacją ryzyka. OWASP wskazuje TOTP jako dobry punkt startowy, a FIDO2 jako preferowaną kontrolę odporną na wyłudzanie (OWASP, Multifactor Authentication Cheat Sheet).

metody uwierzytelniania wieloskładnikowego w aplikacji webowej i mobilnej
MetodaGdzie działaNa co uważać (źródło)Ocena autoraKiedy ją wybrać
Aplikacja z kodami (TOTP)web i mobiletelefon może zostać skompromitowany, a zapasowe sekrety bywają przechowywane niebezpiecznie (OWASP)niski nakład wdrożeniadomyślny wybór dla wszystkich użytkowników
Kod SMS lub połączenie głosoweweb i mobileNIST obejmuje wysyłkę przez sieć telefoniczną restrykcjami, wymaga alternatyw i zaleca uwzględnienie ryzyka wymiany karty SIM; OWASP nie zaleca SMS przy danych osobowych i ryzyku finansowymniski nakład wdrożeniawyjątek z udokumentowaną akceptacją ryzyka
Powiadomienie pushmobileatak polega na wielokrotnym wysyłaniu próśb, aż użytkownik zatwierdzi którąś; OWASP zaleca dopasowanie liczby i limit powiadomieńśredni nakład wdrożeniaaplikacje z własną aplikacją mobilną
Klucz dostępu (passkey)web i mobileodporny na wyłudzanie, powiązany z aplikacją lub stroną (Apple, Google); NIST zaznacza, że klucze synchronizowane przez chmurę są eksportowalne, więc dostęp do chmury musi być chroniony wieloskładnikowośredni nakład wdrożeniaużytkownicy aplikacji mobilnej, konta o podwyższonym ryzyku
Klucz sprzętowy (FIDO2)web i mobileodporny na wyłudzanie; sam dotyk potwierdzający obecność nie wystarcza, serwer ma sprawdzić weryfikację użytkownika (PIN lub biometria) (OWASP)średni do wysokiego nakład wdrożeniaadministratorzy, konta z najwyższymi uprawnieniami
Odblokowanie aplikacji biometrią lub PIN-emmobilekontrola po stronie telefonu, którą serwer musi powtórzyć; potrzebna zapasowa metoda (OWASP Mobile)niski do średniego nakład wdrożeniawygodny dodatek do tokenu lub klucza dostępu
Kody zapasoweweb i mobilejednorazowe, przechowywane jako skróty (ASVS)niski nakład wdrożeniauzupełnienie każdej innej metody

MFA można ominąć, a metody różnią się odpornością. Według wytycznych nowojorskiego regulatora DFS kod SMS jest podatny na wymianę karty SIM i przechwycenie, a powiadomienia push bez dopasowania liczby na zmęczenie użytkownika prośbami; dopasowanie liczby jest bezpieczniejsze (DFS, NY DFS Multi-Factor Authentication Requirements, lipiec 2025). Kody wysyłane SMS-em nie są powiązane z konkretną sesją, więc można je wyłudzić na fałszywej stronie, a NIST uznaje takie kanały za nieodporne na phishing. Odporność dają klucze FIDO2 i passkeys.

Co grozi firmie bez MFA i jakie kary już nałożono?

Bez MFA firma ryzykuje przejęcie kont i karę regulatora, który ocenia, czy zabezpieczenia były dopasowane do ryzyka.

W potwierdzonych sprawach brak MFA był jednym z kilku uchybień, obok braku szyfrowania, analizy ryzyka czy terminowego zgłoszenia incydentu. UODO nałożył ponad 3,8 mln zł na Morele.net, a nowojorski regulator DFS 3 mln USD na National Securities Corporation i 2 mln USD na Healthplex.

Morele.net, UODO, 2024

Co się wydarzyło: według komunikatu UODO doszło dwukrotnie do nieuprawnionego dostępu z zewnątrz i wycieku danych około 2,2 mln osób.

Co potwierdzono: decyzja Prezesa UODO z 17 stycznia 2024 r., wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy po uchyleniu poprzedniego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny 9 lutego 2023 r., nałożyła karę ponad 3,8 mln zł. Wśród ustaleń były brak dwuskładnikowego uwierzytelniania, brak szyfrowania części danych i brak analizy ryzyka obejmującej logowanie z sieci publicznych (UODO, WSA oddalił skargę Morele.net; UODO, 8.02.2024). Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki wyrokiem z 16 września 2024 r.

Czego nie wiadomo: komunikat nie rozdziela kary na poszczególne uchybienia. Wniosek: brak drugiego składnika wchodzi do oceny zabezpieczeń razem z innymi uchybieniami.

Healthplex, nowojorski regulator DFS, 2025

Co się wydarzyło: pracownik obsługi klienta firmy Healthplex kliknął pod koniec 2021 r. w e-mail phishingowy, co dało napastnikom dostęp do jego skrzynki. Narażone były dane „dziesiątek tysięcy” mieszkańców Nowego Jorku, w tym zdrowotne.

Co potwierdzono: DFS (New York Department of Financial Services, nowojorski regulator usług finansowych) ogłosił 14 sierpnia 2025 r. karę 2 mln USD. Healthplex nie miał MFA w poczcie Outlook 365 ani polityki ograniczającej czas przechowywania e-maili, a incydent zgłosił po ponad czterech miesiącach zamiast w 72 godziny. Firma musi zatrudnić niezależnego audytora, który oceni jej kontrole MFA (DFS, komunikat z 14.08.2025).

Czego nie wiadomo: komunikat nie wskazuje, jaka część kwoty dotyczy MFA. Wniosek: drugi składnik obejmuje także pocztę i panele pracowników.

National Securities Corporation, DFS, 2021

Firma finansowa National Securities Corporation zapłaciła 3 mln USD w ugodzie z DFS z 12 kwietnia 2021 r. Regulator ustalił, że poczta firmy nie miała w pełni wdrożonego MFA dla wszystkich użytkowników do 14 sierpnia 2020 r., a część z ponad 60 aplikacji zewnętrznych też działała bez MFA. Konta e-mail pracowników i współpracującego brokera zostały prawdopodobnie przejęte phishingiem, a z jednego konta klienta wykonano trzy potencjalnie nieuprawnione przelewy po 200 tys. USD. Do kary wliczono też spóźnione zgłoszenie dwóch incydentów i nieprawdziwe poświadczenie zgodności za 2018 r. W 2021 r. przepis 23 NYCRR 500.12 wymagał MFA przy zdalnym dostępie do sieci wewnętrznej, tak jak przyjęto w ugodzie (DFS, ugoda z National Securities Corporation, 12.04.2021).

Change Healthcare i Chegg: sprawy bez kary

Change Healthcare, część grupy UnitedHealth, padło ofiarą ataku ransomware (złośliwego oprogramowania szyfrującego dane). Na przesłuchaniu w Kongresie USA 1 maja 2024 r. posłanka Kathy Castor stwierdziła, że firma nie używała MFA w aplikacji zdalnego dostępu Citrix, co jest oceną w oświadczeniu, bez decyzji regulatora (Komisja Energii i Handlu, oświadczenie K. Castor, 1.05.2024). Wniosek: zdalny dostęp administracyjny wymaga MFA tak samo jak logowanie klientów.

Amerykański urząd ochrony konsumentów FTC zarzucił firmie edukacyjnej Chegg, że nie wymagała MFA od pracowników logujących się do baz danych zewnętrznych dostawców (FTC, komunikat z 31.10.2022). Ostateczny nakaz z 25 stycznia 2023 r. wymaga MFA od pracowników i współpracowników przy dostępie do danych, bez metod opartych na SMS, i oferowania MFA użytkownikom, a nie zawiera kary pieniężnej (FTC, Decision and Order, Chegg, 25.01.2023).

Pięć spraw: trzy kary, dwie bez karyOś czasu lat 2021–2025 z pięcioma sprawami, w których brak MFA był jednym z ustaleń lub zarzutów. Nad osią pełne fioletowe koła z karą: National Securities (DFS, 2021) 3 mln USD, Morele.net (UODO, 2024) ponad 3,8 mln zł, Healthplex (DFS, 2025) 2 mln USD. Pod osią puste koła z napisem bez kary: Chegg (FTC, 2023) i Change Healthcare (2024, oświadczenie w Kongresie USA). W trzech sprawach regulator nałożył karę, w której brak MFA był jednym z kilku uchybień, w dwóch kary nie było.202120222023202420253 mlnUSDNational SecuritiesDFSbezkaryCheggFTCponad3,8 mlnzłMorele.netUODObezkaryChange HealthcareKongres USA2 mlnUSDHealthplexDFSPięć spraw: trzy kary, dwie bez karyOś czasu lat 2021–2025 z pięcioma sprawami, w których brak MFA był jednym z ustaleń lub zarzutów. Nad osią pełne fioletowe koła z karą: National Securities (DFS, 2021) 3 mln USD, Morele.net (UODO, 2024) ponad 3,8 mln zł, Healthplex (DFS, 2025) 2 mln USD. Pod osią puste koła z napisem bez kary: Chegg (FTC, 2023) i Change Healthcare (2024, oświadczenie w Kongresie USA). W trzech sprawach regulator nałożył karę, w której brak MFA był jednym z kilku uchybień, w dwóch kary nie było.20213 mlnUSDNationalSecuritiesDFS2023bezkaryCheggFTC2024ponad3,8 mlnzłMorele.netUODO2024bezkaryChangeHealthcareKongres USA20252 mlnUSDHealthplexDFS

Jakie branże i firmy powinny stosować MFA?

MFA powinny stosować firmy, których aplikacje, webowe i mobilne, przechowują dane osobowe, finansowe lub zdrowotne, oraz dostawcy SaaS przetwarzający dane klientów biznesowych. Podstawy to RODO (art. 32: środki dopasowane do ryzyka), NIS2 (MFA „w stosownych przypadkach”) i standardy dla wykonawców, takie jak ASVS. Która dotyczy Ciebie, zależy od branży i wielkości firmy.

Z mojego doświadczenia zamawiający często nie wiedzą, że w branżach regulowanych, takich jak finanse i ochrona zdrowia, MFA bywa wymogiem. NIS2 wymienia w art. 21 ust. 2 lit. j „w stosownych przypadkach” stosowanie uwierzytelniania wieloskładnikowego lub ciągłego, a w lit. i politykę kontroli dostępu; środki mają być odpowiednie i proporcjonalne do narażenia, wielkości podmiotu oraz prawdopodobieństwa i dotkliwości incydentów, więc zakres MFA zależy od oceny ryzyka (dyrektywa (UE) 2022/2555, EUR-Lex). Dyrektywę wdraża w Polsce ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa w brzmieniu obowiązującym od 3 kwietnia 2026 r., a objęcie nią zależy od sektora i wielkości firmy, więc sprawdź je w załącznikach do ustawy lub z prawnikiem.

W stanie Nowy Jork przepis 23 NYCRR 500.12 był zmieniany. Według wytycznych DFS od 1 listopada 2025 r. podmioty regulowane (kategorie Small Business, Standard i Class A) mają stosować MFA wobec każdej osoby, która korzysta z ich systemów informatycznych, niezależnie od lokalizacji, typu użytkownika i rodzaju danych. Wyjątki to pisemna zgoda szefa bezpieczeństwa (CISO) na równoważne lub silniejsze kontrole zastępcze, przeglądane co najmniej raz w roku, oraz ograniczone zwolnienie z sekcji 500.19(a), przy którym MFA obowiązuje dla dostępu zdalnego, dla zdalnego dostępu do aplikacji firm trzecich (także chmurowych) z danymi niepublicznymi i dla kont uprzywilejowanych (DFS, NY DFS Multi-Factor Authentication Requirements, lipiec 2025). Dla podmiotów finansowych w UE dochodzi rozporządzenie DORA (art. 9 ust. 4 lit. c i d).

branże i firmy, które powinny stosować MFA
Branża lub typ firmyDlaczego MFAOd czego zacząćPodstawa
Ochrona zdrowia (przychodnie, SaaS dla gabinetów, aplikacje pacjenta)dane zdrowotne, sprawy Healthplex i Change Healthcarekonta lekarzy, administratorów, zdalny dostęp serwisowy i aplikacja mobilna pacjentaRODO art. 32; NIS2 (sektor zdrowia wg załączników)
Finanse, ubezpieczenia, pośrednicy (także bankowość mobilna)dane finansowe, możliwość wyłudzeń z przejętego konta, sprawa National Securitiesadministratorzy, konta z dostępem do danych klientów i płatności, aplikacja mobilna klientaRODO art. 32; NIS2 (sektor bankowy wg załączników); DORA art. 9 ust. 4 lit. c i d; w stanie Nowy Jork 23 NYCRR 500.12 (od 1.11.2025 MFA dla każdego dostępu do systemów, z wyjątkami); przepisy sektorowe
Księgowość online i SaaS do fakturdane klientów i kontrahentów, faktury, wiele osób z dostępemkonta księgowych i administratorówRODO art. 32
E-commerce z kontami klientówsprawa Morele.net: dane około 2,2 mln osóbpanel administratora i konta pracownikówRODO art. 32
SaaS B2B z danymi cudzych firmjedno przejęte konto otwiera dane wielu klientówkonta administratorów klientów i zespołu dostawcyASVS (poziom 2); umowy z klientami
Administracja publiczna i podmioty NIS2wymóg prawny przy objęciu ustawą, MFA „w stosownych przypadkach”systemy kluczowe dla usługiNIS2 art. 21 ust. 2 lit. i i j

Jak wygląda MFA w SaaS dla ochrony zdrowia?

W SaaS dla ochrony zdrowia MFA powinno obejmować każde konto, które widzi dokumentację medyczną, oraz zdalny dostęp administratorów i serwisu. W projektach medycznych zawsze wdrażamy MFA, bo wymagają tego klienci. Umowy o poufności nie pozwalają mi ich opisać, więc opieram się na standardach i publicznych sprawach regulatorów, takich jak Healthplex i Change Healthcare.

W aplikacji dla wielu gabinetów (recepcja, lekarz, administrator gabinetu, administrator dostawcy) MFA ma cztery zadania. Konta imienne z drugim składnikiem pozwalają ustalić, kto przeglądał kartę pacjenta, czego nie da wspólne konto recepcji. Administrator dostawcy widzi dane wszystkich gabinetów, więc zasługuje na klucz sprzętowy. Sprawa Change Healthcare pokazuje, że zdalny dostęp personelu technicznego trzeba chronić tak samo jak aplikację, a sprawa Healthplex, że do MFA należą też skrzynki e-mail.

Aplikacja mobilna pacjenta, która pokazuje wizyty lub wyniki, jest kolejną ścieżką do tych samych danych i wymaga MFA na tych samych warunkach. Do wymagań dodaj: MFA dla wszystkich kont z dostępem do kart pacjentów, osobne konto do pracy administracyjnej i rejestr zdarzeń logowania.

Jak wygląda MFA w SaaS dla finansów?

W SaaS (oprogramowaniu w abonamencie, szerzej: co to jest SaaS?) dla finansów MFA obowiązuje przy logowaniu i dodatkowo przy operacjach wysokiego ryzyka, a wymagania wynikają z RODO, NIS2, DORA i przepisów sektorowych, których zakres potwierdza prawnik lub dział compliance. Przykładem jest SaaS do księgowania faktur: dostęp ma wielu użytkowników, a system przechowuje dane klientów, kontrahentów i faktury, więc MFA powinny mieć konta księgowych i administratorów.

W SaaS do fakturowania wdrożyliśmy MFA, w którym administrator konta sam wybiera metodę drugiego składnika: 8-znakowy kod w SMS, ten sam kod w e-mailu albo aplikację służącą wyłącznie do generowania kodów. System rozpoznaje zwykły adres IP logowania, tak jak przy zmianie numeru telefonu. Logowanie z innego adresu jest blokowane, super administrator dostaje powiadomienie i dopiero po jego zatwierdzeniu, czyli odblokowaniu adresu IP, administrator może się zalogować. Moja ocena: wybór metody przez administratora jest kompromisem, bo SMS i e-mail są słabsze niż aplikacja z kodami, a blokada nowego adresu IP ogranicza przejęcie konta administratora, ale obciąża super administratora i wymaga procedury na wypadek jego nieobecności.

DORA (rozporządzenie 2022/2554, stosowane od 17 stycznia 2025 r.) dotyczy m.in. banków, instytucji płatniczych, firm inwestycyjnych, ubezpieczycieli i ich zewnętrznych dostawców usług ICT, z wyłączeniami i zasadą proporcjonalności, więc dostawca SaaS powinien z prawnikiem sprawdzić, jak go dotyczy (rozporządzenie (UE) 2022/2554, EUR-Lex). Wymaga polityk ograniczających dostęp do tego, co potrzebne do zatwierdzonych funkcji (art. 9 ust. 4 lit. c), oraz polityk i protokołów silnych mechanizmów uwierzytelniania (lit. d). Przepis nie wymienia MFA z nazwy, ale moja ocena jako wykonawcy brzmi: w aplikacji to powszechny sposób spełnienia takiego wymogu, więc zapytaj o nie wykonawcę. Ostateczną odpowiedzialność za ryzyko ICT ponosi organ zarządzający (art. 5 ust. 2 lit. a), a kary mogą objąć także jego członków według prawa krajowego (art. 50 ust. 5).

OWASP zaleca MFA przy logowaniu oraz przy zmianie hasła i adresu e-mail, wyłączaniu MFA i podnoszeniu sesji do poziomu administracyjnego, a zmiana czynnika MFA wymaga ponownego uwierzytelnienia istniejącym czynnikiem i powiadomienia poza aplikacją (OWASP, Multifactor Authentication Cheat Sheet). Moja ocena: w aplikacji finansowej dopisałbym zmianę numeru rachunku, dodanie odbiorcy i zatwierdzanie przelewów powyżej limitu, do uzgodnienia z właścicielem produktu.

Co wpisać do wymagań i od czego zależy koszt MFA w aplikacji?

Do zamówienia wpisz konkretne zachowania MFA: kto jest objęty, czy działa jednakowo w przeglądarce, aplikacji mobilnej i integracjach, jak wygląda odzyskiwanie konta po utracie telefonu i czy reset hasła omija drugi składnik. Dodanie MFA do już działającego logowania to kilka godzin pracy programisty i testera, o ile zakres jest prosty. Każda dodatkowa ścieżka, na przykład aplikacja mobilna albo integracje, wydłuża pracę.

Co wpisać do wymagań dla wykonawcy:

  • kto jest objęty MFA: administratorzy, konta z danymi wrażliwymi, ewentualnie wszyscy użytkownicy, oraz kto zatwierdza wyjątki
  • MFA działa jednakowo na każdej ścieżce logowania: w przeglądarce, w aplikacji mobilnej i w integracjach
  • odblokowanie telefonu biometrią lub PIN-em nie zastępuje sprawdzenia przez serwer i ma zapasową metodę
  • reset hasła nie omija włączonego MFA
  • jest opisane, jak użytkownik odzyskuje dostęp po zmianie lub utracie telefonu, na przykład przez kody zapasowe
  • kody zapasowe są jednorazowe i bezpiecznie przechowywane
  • zmiana lub wyłączenie MFA wymaga ponownego potwierdzenia tożsamości i powiadamia użytkownika
  • liczba prób drugiego składnika jest ograniczona, a zdarzenia MFA zapisują się w dzienniku
  • dla administratorów klucz sprzętowy; dla podmiotów finansowych dodatkowo opisane prawa dostępu i polityka silnego uwierzytelniania (DORA art. 9 ust. 4 lit. c i d)

Porada 2:

Zapytaj wykonawcę, jak odzyskuje się konto po utracie telefonu. Jeśli odpowiedź brzmi „wysyłamy link na e-mail”, a skrzynka e-mail nie ma MFA, napastnik, który przejmie skrzynkę, może wyłączyć drugi składnik. ASVS wymaga, żeby reset hasła nie omijał włączonego MFA (OWASP, ASVS 5.0.0, rozdział V6).

Gotowy dostawca tożsamości czy własna implementacja?

To moja ocena jako wykonawcy: dla większości firm lepszy jest gotowy dostawca tożsamości albo dobrze utrzymywana biblioteka, bo MFA, odzyskiwanie konta i limity prób to obszar pełen subtelnych błędów. OWASP wymienia typowe pułapki własnych implementacji, takie jak komunikaty błędów ujawniające, że konto istnieje, i niewłaściwe przechowywanie haseł, a do logowania jednokrotnego zaleca standard OpenID Connect i dobrze utrzymywane biblioteki (OWASP, Authentication Cheat Sheet). Własna implementacja ma sens, gdy dane logowania nie mogą opuścić Twojej infrastruktury albo logowanie musi współpracować z istniejącym systemem kont, i wtedy zleć niezależny przegląd. Gotowy dostawca też ma ryzyka: uzależnia od jego dostępności i cennika i wymaga poprawnej konfiguracji.

Od czego zależy koszt? Wykonawca powinien przedstawić w wycenie osobno: gotowego dostawcę lub własną implementację, liczbę metod, liczbę ścieżek logowania (aplikacja webowa, mobilna na iOS i Androida, integracje), odzyskiwanie konta, role z wyjątkami, migrację istniejących użytkowników i testy. Przy działającej aplikacji wycena zależy też od stanu kodu. Jeśli chcesz sprawdzić, czy MFA da się ominąć, takie próby obejmują testy penetracyjne.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA) od wieloskładnikowego (MFA)?

Uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA) to przypadek MFA z dokładnie dwoma składnikami, na przykład hasłem i kodem z aplikacji. MFA oznacza dwa lub więcej składników. Składniki muszą być osobnymi czynnikami: hasło i pytanie pomocnicze to dwa razy wiedza, więc nie tworzą 2FA. NIST SP 800-63B-4 wymaga uwierzytelniacza wieloskładnikowego albo dwóch osobnych czynników.

Czy kod SMS wystarczy jako drugi składnik w aplikacji z danymi osobowymi?

Kod SMS jest dopuszczalny z ograniczeniami. NIST SP 800-63B-4 traktuje wysyłkę przez sieć telefoniczną jako metodę objętą restrykcjami i wymaga zaoferowania alternatywy, a OWASP nie zaleca SMS w aplikacjach z danymi osobowymi lub ryzykiem finansowym. Lepszym wyborem jest aplikacja generująca kody TOTP, a dla administratorów klucz FIDO2.

Czy MFA w aplikacji mobilnej działa tak samo jak w przeglądarce?

Zasada jest ta sama: drugi składnik sprawdza serwer, a aplikacja go przekazuje. Różni się wygoda i metody, bo w telefonie drugim składnikiem może być odblokowanie biometrią lub PIN-em, klucz dostępu (passkey) albo powiadomienie push. OWASP przypomina, że kontrole po stronie klienta można obejść, więc decyzja zapada na serwerze, a każda ścieżka logowania ma wymagać MFA.

Czy MFA chroni w 100%?

MFA chroni bardzo mocno, ale ryzyko nigdy nie jest zerowe. OWASP nazywa je zdecydowanie najlepszą obroną przed większością ataków na hasła, a badanie Microsoftu z 2023 r. wykazało w badanej próbie spadek ryzyka przejęcia konta o ponad 99%. Słabości mają jednak SMS (wymiana karty SIM) i powiadomienia push, więc MFA łączy się z innymi zabezpieczeniami.

Czy brak MFA może skutkować karą?

Tak, w opisanych sprawach brak MFA był jednym z uchybień branych pod uwagę przez regulatora. UODO wymienił brak dwuskładnikowego uwierzytelniania w sprawie Morele.net (kara ponad 3,8 mln zł), a nowojorski regulator DFS nałożył 2 mln USD na Healthplex i 3 mln USD na National Securities Corporation, m.in. za brak MFA w poczcie e-mail. Kary obejmowały też inne zaniedbania.

Źródła

NIST, SP 800-63B-4, Digital Identity Guidelines: Authentication and Authenticator Management, 07.2025: pages.nist.gov

OWASP, Application Security Verification Standard 5.0.0, 30.05.2025, rozdział V6 Authentication: github.com/OWASP/ASVS

OWASP, Multifactor Authentication Cheat Sheet (dostęp: listopad 2026): cheatsheetseries.owasp.org; OWASP, Mobile Application Security Cheat Sheet (dostęp: listopad 2026): cheatsheetseries.owasp.org; OWASP, Authentication Cheat Sheet (dostęp: listopad 2026): cheatsheetseries.owasp.org

Apple, Passkeys (dostęp: listopad 2026): developer.apple.com; Google, Passkeys (dostęp: listopad 2026): developers.google.com

Meyer L. A., Romero S., Bertoli G., Burt T., Weinert A., Lavista Ferres J., How effective is multifactor authentication at deterring cyberattacks?, arXiv:2305.00945, 2023: arxiv.org

UODO, Prezes UODO ponownie ukarał spółkę Morele.net, 8.02.2024: uodo.gov.pl; UODO, WSA oddalił skargę spółki Morele.net, wyrok z 16.09.2024 (data decyzji z 17.01.2024 i wyroku NSA z 9.02.2023): uodo.gov.pl

New York State Department of Financial Services, NY DFS Multi-Factor Authentication Requirements, lipiec 2025: dfs.ny.gov; Consent Order, National Securities Corporation, 12.04.2021: dfs.ny.gov; komunikat o porozumieniu z Healthplex, 14.08.2025: dfs.ny.gov

Komisja Energii i Handlu Izby Reprezentantów USA, oświadczenie Kathy Castor na przesłuchaniu „Examining the Change Healthcare Cyberattack”, 1.05.2024: docs.house.gov

FTC, komunikat o propozycji nakazu wobec Chegg, 31.10.2022: ftc.gov; FTC, Decision and Order, In the Matter of Chegg, Inc., 25.01.2023: ftc.gov

Dyrektywa (UE) 2022/2555 (NIS2), art. 21 ust. 1, 2 lit. i i j, ust. 4, załączniki, EUR-Lex: eur-lex.europa.eu; rozporządzenie (UE) 2022/2554 (DORA), art. 2, 4, 5, 9 ust. 3 i 4, 15, 50, 64, Dz.U. L 333 z 27.12.2022, s. 1, EUR-Lex: eur-lex.europa.eu; rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 32, EUR-Lex: eur-lex.europa.eu

Ustawa z 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 252: eli.gov.pl

Masz aplikację lub planujesz ją zamówić? Opisz w zapytaniu, jakie konta i dane ma chronić oraz którędy użytkownicy się logują, w przeglądarce czy w telefonie, a odpowiemy z wyceną wdrożenia MFA.

Tomasz Oszkiel
Tomasz Oszkiel
CEO & CTO Poldevs Software House

Te odcinki mogą Cię zainteresować: